Shpirti Lire
Pershendetje vizitor i nderuar...
Me sa duket, ju nuk jeni identifikuar akoma ne faqen tone, ndaj po ju paraqitet
ky mesazh per tju kujtuar se ju mund te identifikoheni qe te merrni pjese ne
diskutimet dhe temat e shumta te forumit tone.

Me Respekt dhe Kenaqesi:

Bordi Drejtues i Forumit shpirtilir

Shpirti Lire

Faleminderit per viziten ... Me Respekt Stafi
 
ForumPortaliKėrkoRegjistrohuidentifikimi


Share | 
 

 Elbasani

Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Shko poshtė 
AutoriMesazh
ONUFRI
SuperAdmin
SuperAdmin
avatar

Male
Postime : 1579
Age : 33
Vendodhja Vendodhja : Berat
Emploi : WwW.shqiperia.Forumotion.com
Loisirs : WwW.shqiperia.Forumotion.com
Anėtarėsuar : 12/11/2009

MesazhTitulli: Elbasani   Wed Jan 06, 2010 12:56 am




Qyteti i Elbasanit ndodhet nė Shqipėrinė e Mesme.
Ai shtrihet nė fushėn e Elbasanit, nė krahun e djathtė tė rrjedhjes sė
mesme tė lumit Shkumbin, i rrethuar nė lindje nga Krasta e Madhe dhe e
Vogėl, nė veri dhe veriperėndim nga kodrat e Ullishtave, nė perėndim
nga pėrroi i Zaranikės, nė jug kufizohet nga lumi Shkumbin.


Elbasani ėshtė qytet nė Shqipėri dhe njėherit qendėr e Prefekturės dhe rrethit me tė njėjtin emėr.

Qyteti i Elbasanit ndodhet nė Shqipėrinė e Mesme. Ai
shtrihet nė fushėn e Elbasanit, nė krahun e djathtė tė rrjedhjes sė
mesme tė lumit Shkumbin, i rrethuar nė lindje nga Krasta e Madhe dhe e
Vogėl, nė veri dhe veriperėndim nga kodrat e Ullishtave, nė perėndim
nga pėrroi i Zaranikės, nė jug kufizohet nga lumi Shkumbin. Nė anėn
perėndimore tė qytetit kalon pėrroi i Zaranikės dhe nga lindja ai i
Manazderies. Elbasani ėshtė i vendosur midis gjerėsive gjeografike
veriore 41° 27', jugore 40° 10', lindore 20° 34' dhe perėndimore 19°
03' dhe ndodhet nė njė lartėsi mesatare prej 125 m mbi nivelin e detit.
Veēoritė klimaterike tė kėsaj zone janė: dimėr i butė e me reshje dhe
verė e nxehtė dhe e thatė.


Elbasani ėshtė njė nga qytetet mė tė mėdha tė vendit me njė popullsi prej rreth 120.000 mijė banorėsh.

Historia e trevave tė Elbasanit e ka zanafillėn e
saj nė shekullin II p.e.s. me vendbanimet e hershme ilire. Nė shekullin
II qyteti njihej me emrin Skampa e mė vonė me emrin Skampini dhe ishte
nė varėsinė administrative tė Durrahut (Durrėsit). Duke qenė i vendosur
nė kryqėzimin e rrugėve Veri-Jug dhe Lindje-Perėndim, ai ka shėrbyer si
pikė e rėndėsishme kalimi dhe si stacion i rėndėsishėm, duke u
pėrmendur si qendėr urbane, ushtarake e peshkopale. Pas bllokimit tė
rrugės Egnatia nga dyndjet e barbarėve, qyteti i Skampinit nuk
pėrmendej mė dhe u shkatėrrua nga bullgarėt dhe ostrogotėt gjatė
migrimit sllavo-bullgar diku nga shekulli VI-VII.


Elbasani u themelua nga turqit osman nė tė njėjtin
vend nė shekullin XV. Pas disfatės qė pėsoi nė rrethimin e dytė tė
Krujės, sulltan Mehmeti II, rindėrtoi nė kthim nė vitin 1466 kalanė e
vjetėr, pėr ta pasur si pikė mbėshtetje tė mėvonshme. Kalaja u ndėrtua
pėr vetėm 25 ditė dhe nė ndėrtimin e saj ndihmuan 150,000 njerėz.


Nė hyrje tė kalasė, mbi njė pllakė, sulltani shkroi
nė turqisht: “Eli-Basan, es Sulltan, ibni Sulltan, Fahati Sulltan,
Mehmet thani han.” (Vura dorė, unė sulltan bir sulltanėsh, sulltan
triumfues, Mehmeti, mbret i madh.”). Pra, Elbasan do tė thotė “vura
dorė”.


Me kalimin e kohės rreth Kalasė u zhvillua qyteti i Elbasanit.

Nė dokumentacionin e kohės dėshmohet se nė mesin e
shekullit XVII Elbasani kishte 2000 shtėpi dhe 900 dyqane. Punoheshin
lėkura, leshi, mėndafshi, metalet e sidomos argjendi. Pas pushtimit
turk Elbasani u shndėrrua nė qendrėn e Islamit nė Shqipėri. Pėr shkak
tė pozitės shumė tė favorshme nė rrugėn Egnatia, Elbasani u kthye nė
njė qendėr tregtie shumė tė rėndėsishme. Pėrkrah tregtarėve vendas dhe
turq nė qytet ishin ngulitur edhe tregtarė grek dhe sllav.


Prodhimet e qytetit tė Elbasanit gjenin treg
shitjeje si brenda ashtu edhe jashtė vendit. Kėtė e dėshmon fakti qė
Turqia nė dy ekspozita ndėrkombėtare, njėra nė Paris nė vitin 1867 dhe
tjetra nė Ēikago nė vitin 1894, krahas artikujve tė tjerė tė
artizanatit ekspozoi edhe pushkė, pistoleta dhe silahe tė prodhimit
shqiptar tė Shkodrės, Elbasanit, Prizrenit, etj. E rėndėsishme ėshtė se
Elbasani shquhet pėr organizimin e panaireve. Panairi i parė ėshtė ai i
vitit 1381 i pasuar nga tė tjerė nė periudha tė mėvonshme.


Nė kėtė kohė Elbasani shquhet si qendėr e fuqishme
arsimore dhe kulturore me pėrpjekjet qė bėnė Bugomili (anonimi i
Elbasanit), Dhaskal Todri pėr pėrhapjen e gjuhės e tė shkrimit shqip.
Nė epokėn e Rilindjes Kombėtare Shqiptare zė njė vend tė rėndėsishėm
Kostandin Kristoforidhi, autor i abetares shqipe, fjalorit gegėrisht
dhe toskėrisht, i cili konsiderohet si babai i gjuhės shqipe. Nė etapėn
e fundit tė Rilindjes Kombėtare Shqiptare veēojmė Elbasanin si pėrhapės
tė mendimit pėrparimtar arsimor e kulturor. Pas shpalljes sė Hyrijetit,
Kushtetutės Xhonturke, u krijuan njė sėrė shoqėrish dhe klubesh nga
patriotėt elbasanas, tė cilėt detyrė kryesore kishin pėrhapjen e gjuhės
dhe shkrimit shqip.


Mė 2-9 shtator 1909 u thirr Kongresi i Elbasanit
ndėr vendimet mė kryesore tė tė cilit qe hapja e shkollės Normale, e
cila u realizua mė 1 dhjetor 1909 dhe krijimi i Shoqėrisė Pėrparimi, e
cila do tė mbėshteste financiarisht kėtė shkollė. Kjo shkollė ka qenė e
para shkollė e mesme e arsimit kombėtar shqiptar.


Qyteti i Elbasanit konsiderohet si njė nga vatrat mė
tė rėndėsishme tė luftės pėr liri dhe ēlirim kombėtar. Si pika kulmore
pėrmendim aktin e shpalljes sė pavarėsisė sė Elbasanit mė 25 Nėntor
1912, si i pari qytet i Shqipėrisė, pjesėmarrjen aktive nė Luftėn e
Vlorės nė vitin 1920, nė Lėvizjen Demokratike Antifeudale tė vitit 1921
- 1924, si dhe nė Luftėn e Dytė Botėrore.


Gjatė periudhės 1924 -1939 qyteti i Elbasanit arriti
njė zhvillim tė ndjeshėm nė disa drejtime si p.sh. nė infrastrukturė
kryesisht me ndėrtimin e rrugėve qė lidhnin Elbasanin me Tiranėn,
Durrėsin, Korēėn, Gramshin, Dibrėn, etj, ndėrtimin e ujėsjellėsit tė
qytetit dhe ndėrtimin e centralit elektrik. Gjatė kėsaj periudhe mori
zhvillim edhe ekonomia me ngritjen e disa objekteve si: fabrika e
alkoolit, duhan-cigareve, vaj-sapunit duke vazhduar punėn artizanale
tradicionale. Nė kėtė kohė kemi ngritjen e degėve tė bankave shqiptare
dhe tė huaja, tė cilat nxisnin prodhimin bujqėsor e industrial tė
Elbasanit.


Nė vitin 1945 nė Shqipėri u vendos regjimi komunist.
Si tė gjithė qytetet e tjerė tė Shqipėrisė edhe Elbasani vuajti pėr 45
vjet represionin e egėr komunist qė donte ta privonte qytetin nga
prirjet e tij demokratike dhe kulturore. U persekutuan personalitetet
mė tė shquara tė qytetit tė Elbasanit. U vu dorė mbi institucionet e
kultit duke i transformuar sipas "ideologjisė sė re". Nė proceset
demokratikė tė vitit 1990 edhe qytetarėt e Elbasanit morėn pjesė aktive
nė to. Personalitetet mė tė shquara tė shekullit tė kaluar pėr qytetin
e Elbasanit janė: Aqif Pashė Elbasani, Aleksandėr Xhuvani, Lef Nasi,
Ahmet Dakli, Et'hem Haxhiademi, etj.


Banja e vjetėr turke, qė ndodhet nė qendėr tė qytetit ėshtė restauruar dhe pėrdoret sot si restorant.
Mbrapsht nė krye Shko poshtė
http://WwW.ShQiPeRiA.FoRuMoTiOn.CoM
 
Elbasani
Shiko temėn e mėparshme Shiko temėn pasuese Mbrapsht nė krye 
Faqja 1 e 1

Drejtat e ktij Forumit:Ju nuk mund ti pėrgjigjeni temave tė kėtij forumi
Shpirti Lire :: Kultura dhe Historia :: Qytetet Shqiptare-
Kėrce tek: